-
„Wiadomości Numizmatyczne”
Jak wiadomo, numizmatyka nie jest dziedziną obcą dla sporej grupy Polaków, gdyż kolekcjonowanie monet to hobby wielu ludzi. Do czynienia mamy jednak również w naszym kraju z prawdziwymi pasjonatami, dla których długa historia wszelkiego rodzaju środków płatniczych nie kryje w sobie żadnych tajemnic. Chcąc zatem dołączyć do elitarnego grona wielkich pasjonatów monet, nie możemy zajmować się tylko i wyłącznie ich kolekcjonowaniem, zakupem, wymianą na portalach. Warto nastawić się w tym momencie na zdobycie prawdziwie fachowej wiedzy w tym zakresie. Jest to bowiem naprawdę fascynująca dziedzina, która jeżeli tylko w nią wejdziemy, najprawdopodobniej pochłonie nas bez reszty. Z jej zdobyciem nie powinniśmy mieć absolutnie żadnego problemu, gdyż na polskim rynku mamy dostęp do zajmujących się numizmatyką polskich i zagranicznych leksykonów, portali internetowych, blogów tematycznych . Najlepiej jednak w tym momencie sięgnąć na początku po specjalistyczne czasopisma, których u nas nie brakuje. Jeżeli chodzi o czasopisma lokalne, to sięgnąć możemy po takie tytuły, jak na przykład Bydgoskie Wiadomości Numizmatyczne, Lubelskie Wiadomości Numizmatyczne, czy Śląskie Zapiski Numizmatyczne. Warto jednak na początku w głównej mierze oprzeć się na magazynach ogólnopolskich, do których zaliczyć możemy „Wiadomości Numizmatyczne”, „Biuletyn Numizmatyczny” oraz „Przegląd Numizmatyczny”. Read the rest of this entry »
-
Historia Mennicy Warszawskiej
Obecnie działającą i dającą zatrudnienie wielu ludziom mennicą w Polsce, jest Mennica Warszawska, której początki działalności datowane są na około rok 1766. Została ona zamknięta w wyniku rozbiorów w roku 1796, swoją działalność uruchomiła ponownie w roku 1810. Zajmując się biciem monet Księstwa Warszawskiego, których to bicia były prowadzone do roku 1815 lecz z początkiem 1816 zostały już bite monety Królestwa Polskiego. Swój monopol na produkcję stempli państwowych uzyskała w roku 1824. W czasie trwania II wojny światowej jej zasoby zostały zrabowana a i mennica częściowo zniszczona przez wojska niemieckie. Przez lata 1941 – 1944 były bite cynkowe monety dla ziem polskich. W późniejszym okresie miało miejsce przeniesienie mennicy na ówczesną ulicę ceglaną. Pierwsze egzemplarze powojennych monet zostały wybite w roku 1953, nabita została na nich wcześniejsza data 1949. Nazwa “Polska Rzeczpospolita Ludowa” jako oznaczenie państwa została zapoczątkowana w roku 1957. Przedsiębiorstwo uzyskało wyróżnienie, jakim był Order Sztandaru I klasy, który był przyznawany instytucjom za zasługi wobec Państwa Polskiego. Od roku 1990 na monety powróciło bicie napisu “Rzeczpospolita Polska” a orzeł odzyska utraconą koronę. Przedsiębiorstwo zostało przekształcone w spółkę akcyjną a kolejnym etapem jej rozwoju było otwarcie nowego budynku przy ulicy Żelaznej. Ówczesna mennica warszawska zajmuję się nie tylko biciem monet obiegowych, ale również na bieżąco wypuszcza nowe egzemplarze monet kolekcjonerskich, które są bite w srebrze i złocie. Mennica Warszawska zajmuję się również płatnościami elektronicznymi, wyrobami medalierskimi, produkuje polskie odznaczenia państwowe, znaczki czy też datowniki. Dzięki swoim spółkom działa również w takich branżach jak :metale szlachetne, ochrona osób i mienia czy też na rynku deweloperskim. Read the rest of this entry »
-
Dbajmy o monety kolekcjonerskie
W dzisiejszych czasach numizmatycy nie mają najmniejszych problemów z zakupem niezbędnych akcesoria. Właściwie bez wychodzenia z domu można zakupić przez Internet album czy klaser albo inne niezbędne rzeczy. Ceny oczywiście są bardzo zróżnicowane, właściwie na każda kieszeń ponieważ można zakupić holder za kilkanaście złotych czy kuferek za kilkaset złotych. Jednak kupując akcesoria do przechowywania numizmatów nie należy kierować się wyłącznie ceną. Te zupełnie tanie klasery, albumy czy holdery na pewno nie spełniają odpowiednich warunków do przechowywania drogich i bezcennych monet. Opakowanie na monety powinno być przede wszystkim mocne, trwałe itd. Powinno tez być wykonane z takiego tworzywa które nie będzie wchodziło w reakcję chemiczną z kruszcem. Po dłuższym przechowywaniu monet w takim właśnie niewłaściwym klaserze czy albumie na monetach może pojawić się nalot którego nie da się usunąć w żaden sposób. Takie zmiany są w zasadzie nieodwracalne, moneta traci wartość kolekcjonerską i pierwotny wygląd. Holdery czy albumy powinny również być przetrzymywane we właściwym miejscu. Niszczeniu powierzchni monety sprzyjają takie warunki atmosferyczne jak ciepło czy wilgoć. Te najdroższe zbiory numizmatów powinny być szczególnie chronione. Można przechowywać je w specjalnych kasetkach albo na specjalnych paletach. Są one płaskie często wyściełane dobrej jakości materiałem i posiadają specjalne wgłębienia na monety o różnej wielkości. W związku z tym można przechowywać w nich monety o różnych nominałach. W kasetach jest również specjalne miejsce na opis każdej monety z osobna. Tego typu szuflady czy palety są dość drogie w stosunku do albumów czy holderów ale jeżeli kolekcja jest Wylatowa to wymaga takiego traktowania. Najważniejsze jest w tym wypadku aby nie narażać monet na zniszczenie czy uszkodzenie. Mają one w końcu cieszyć oko nie tylko dzisiaj ale również w przyszłości. Numizmaty przekazywane są z pokolenia na pokolenie, stanowią dobre zabezpieczenie finansowe i mają dużą wartość sentymentalną.
-
Z monetą w nowy wiek.
Narodowy Bank Polski i Mennica Polska dwudziesty pierwszy wiek rozpoczęły od wydania okolicznościowej monety w serii złote monety kolekcjonerskie 1976-2009. Jest to moneta w skali serii unikalna, ponieważ nie jest wybita w czystym złocie, ale w stopie złota 900, srebra 925 i czystego palladu, przez co otrzymuje niezwykły kolor, na tle którego odciśnięty wzór wygląda niesamowicie.
Jest to także duża moneta, ponieważ jej średnica to dwadzieścia siedem milimetrów, a waży ponad piętnaście gramów. Rewers przedstawia orła ustalonego dla godła Polski w wirze czasu, natomiast na awersie widnieją dwie ludzkie postaci wchodzące w tenże wir. Całość jest stworzona tak, aby dać wrażenie wielowymiarowości i dynamiki wzoru, co w dużym stopniu się powiodło.
Jest to moneta wydana w nakładzie wyjątkowo dużym jak na złote monety kolekcjonerskie 1976-2009, ponieważ liczącym aż cztery tysiące sztuk, przez co jej katalogowa cena nie wynosi nawet dwóch tysięcy złotych. Nominalna wartość to dwieście złotych, ale kolekcjonerzy, którzy posiadają tę monetę wyceniają ją w swoich zbiorach na znacznie więcej.
Wybicie tej monety było ukłonem NBP i swoistym podsumowaniem dotychczasowej historii, natomiast symbolika monety ma przywodzić na myśl dalszy rozwój. Zdecydowanie nie jest to moneta, która pasowałaby do jakichkolwiek innych serii złotych monet kolekcjonerskich 1976-2009, ale jak ktoś kiedyś zauważył, kolekcja monet powinna zaczynać się od egzemplarza wyjątkowego i nadzwyczaj pięknego, choćby i w żaden sposób niezwiązanego z tematem. W tym świetle złote monety kolekcjonerskie 1976-2009, a w szczególności ta jedna, świetnie nadają się jako ozdoba i otwarcie kolekcji. Był to też ukłon w stronę młodych ludzi, którzy mieli się zainteresować numizmatyką, jakby przesłanie, że numizmatyka nie jest wcale hobby przestarzałym, ale jak najbardziej nadąża za aktualnymi trendami i nie jest obciachem zbierać monety w dwudziestym pierwszym wieku.
Złote monety kolekcjonerskie 1976-2009 to wspaniała seria i dobrze, że w pewnym momencie wybrano taki moment, który symbolizuje swego rodzaju przejście, aby pokazać, że numizmaty są odpowiedzią na potrzebę chwili, ale jednocześnie nic nie stoi na przeszkodzie, aby były piękne, nowoczesne i dawały sporo radości osobom, które się nimi zajmują. Z całą pewnością moneta o tytule „2001” jest idealnym punktem żeby rozpocząć budowę własnej kolekcji numizmatów. -
Kolekcjonowanie numizmatów – na ile popularne w dzisiejszych czasach?
Kolekcjonowanie znaczków pocztowych, kart telefonicznych czy rzeczonych już numizmatów traci aktualnie na popularności. Jednak wielu z nas pamięta jak ojciec lub dziadek wyciągał z szafy stary klaser albo album i z pełnym rytuałem pokazywał nam kolejne „zdobycze”. Wiedza na temat skolekcjonowanych okazów oraz duma z jaką je prezentowali często wywierała, przynajmniej na mnie, niesamowite wrażenie. Z niewiadomych względów dzisiaj kolekcjonowanie straciło na popularności. Przyczyną może być rozwój technologii, która pozwala nam oglądać masę egzemplarzy przez internet. Kolejną przyczyną może być ciągły pęd życia, który odbiera czas na drobne przyjemności i pasje.
Numizmaty sprzed lat potrafią jednak przypomnieć nam wiele sytuacji i chwil z młodości. Monety kolekcjonerskie z lat 70-tych czy 80-tych pomogą wrócić do czasów PRL w Polsce lub do wydarzeń sportowych z tamtych czasów. Wizerunki tam umieszczane mają przeróżną tematykę. Możemy zobaczyć na nich królów Polski, ważne osobistości historyczne, polskie zabytki, zwierzęta żyjące w kraju nad Wisłą i wiele, wiele innych. W latach 1972-2009 ukazała się niesamowita liczba kolekcji monet, które oprócz przedstawianych wizerunków różniły się nominałami, a nawet kształtem. W dzisiejszych czasach większą popularnością cieszą się hobby dynamiczne. Ciągły brak czasu i chęć osiągnięcia czegoś natychmiast odrzucają z zasady zbieranie monet kolekcjonerskich. Na nowy egzemplarz trzeba bowiem poczekać, poszukać go i wydać często niemałe pieniądze. Życie uczy nas jednak, że czekając na coś długo mamy później z tego osiągnięcia dużo więcej satysfakcji i radości, niż z kwestii, które osiągamy szybko i bez wysiłku. Kolekcjonowanie jest to więc na pewno hobby dla ludzi cierpliwych i pasjonatów. Poszukiwania wymarzonych egzemplarzy trwają czasami tygodniami. Nie chodzi tu może o monety z ostatnich 30stu lat, ale o starsze pozycje. Numizmaty z lat 1972-2009 są bowiem dostępne w wielu sklepach internetowych lub kolekcjonerskich, a ich stan fizyczny jest najczęściej stosunkowo dobry. Popularność jednak monet kolekcjonerskich z tamtego okresu, nie oznacza, że są one tanie. Ceny wahają się od 50 nawet do 700 złotych. Znam jednak ludzi, którzy mimo niewielkiego nakładu finansowego, zdobywali wyjątkowe egzemplarze, o których innym jedynie się śniło. No cóż – chcieć to móc. -
Kolekcja monet euro.
Monety euro wydawane przez państwa członkowskie Unii Europejskiej i trzy spoza niej są często ważnymi elementami kolekcji numizmatów. Zresztą w przypadku trzech państw niebędących członkami Unii Europejskiej, czyli San Marino, Watykanu i Monako, większość rodzimych monet opuściła już granice kraju i dostała się do prywatnych zbiorów w całej Europie.Stosunkowo rzadko buduje się kolekcje monet euro jako takich, ale i to może być ciekawym doświadczeniem, ponieważ różne narodowe rewersy wykazuję wielkie zróżnicowanie, a w niektórych państwach istniało po kilka serii, w Belgii na przykład trzy, czy przym dwie pierwsze były w minimalnym nakładzie, ponieważ nie spełniły wymogów prawnych.
Jednak różnorodność monet euro jest tak wielka, że z powodzeniem mogą one zasilić różne kolekcje o tematyce na przykład przyrodniczej: słoweńskie, austriackie czy fińskie, muzyki: irlandzkie, marynistyczne, jak monety greckie. Możliwości monet euro są w tym zakresie spore, choć nie brak i takich, które raczej nie budzą pożądania kolekcjonerów. Jest tak z monetami euro wydanymi przez Estonię, a których rewers to jedynie mapa kraju, albo Belgię, gdzie wszystkie monety ozdobione są rewersem z popiersiem królowej Beatrix. Jednak i dla tych mniej popularnych monet można znaleźć miejsca w różnych zbiorach. Najpopularniejsze jednak pozostają monety włoskie i portugalskie.
Zazwyczaj kolekcje takie buduje się w oparciu o monety drugiej klasy: monet w stanie menniczym jest bardzo niewiele, z kolei stan trzeci, czyli monety obiegowe, niezbyt pasuje do poważnych zbiorów numizmatycznych, choć i one mają swoje uroki i niektórzy numizmatycy wolną zbierać monety euro właśnie w trzeciej klasie, jako monety stricte obiegowe i budować na przykład kolekcję monet obiegowych państw dawnego bloku sowieckiego albo dowolnej innej grupy. Aranżacja kolekcji jest w pełni suwerenną decyzją kolekcjonera, a monety euro w tak dużej jak obecnie różnorodności mogą jedynie znaleźć swoje miejsce w każdej z wymienionych kolekcji. Nawet wspólny awers niczego nie zmienia i pozwala monetom na zachowanie indywidualnego charakteru, co jest widoczne zwłaszcza na przykładach takich jako słoweńskie monety euro, gdzie każdy nominał otrzymał zupełnie nowy rewers, choć czasem nawiązujący do symboliki dawnych walut narodowych- monety euro przez to jednak wcale nie tracą na atrakcyjności a nawet wręcz przeciwnie.
-
Ptaki drapieżne – Sokół wędrowny
Chyba każdy słyszał już o dukatach lokalnych. Jest to pewna forma bonów towarowych. Monety te bite są w celach promocji danego regionu. Jednym z niedawno emitowanych dukatów jest dukat z serii Ptaków Drapieżnych – Sokół wędrowny. Moneta ta została wykonana w kilku formach. Rozpoczynając od Dwunastu Gryfitów, a kończąc na Sto dwudziestu Gryfitach. Warto omówić w jaki sposób wykonane zostały poszczególne numizmaty.Pierwszą monetą z tej emisji jest wspomniane już Dwanaście Gryfitów. Została ona wykonana z mosiądzu, a jej średnica wynosi trzydzieści dwa milimetry. Waga tej monety wynosi zaledwie trzynaście gramów. Do wybicia numizmatu użyto stempla lustrzanego. Wyemitowano je w nakładzie zaledwie pięciuset pięćdziesięciu sztuk, z czego sto pięćdziesiąt zostało odbitych przy pomocy stempla odwróconego. Kolejnych czterysta pięćdziesiąt Gryfitów zostało wykonanych z rantem ząbkowanych. Znowu sto pięćdziesiąt zostało wybitych stemplem odwróconym. Oczywiście nie mogło zabraknąć wersji kolekcjonerskiej Dwunastu Gryfitów, która to została wybita w nowym srebrze. Nakład tych monet wynosił zaledwie sto sztuk. Również w tym przypadku użyto stempla lustrzanego, a pięćdziesiąt sztuk z owych stu zostało wybitych stemplem odwróconym. Jak więc widać występuje duża różnorodność monet w tej kolekcji. Nie zabrakło również Dwunastu Grufitów wykonanych z mosiądzu patynowanego czy srebra próby dziewięćset dwadzieścia pięć. Oczywiście w wersjach stempla lustrzanego i odwróconego, z rantem gładkim bądź ząbkowanym.
Drugim rodzajem Gryfitów są te o nominale sto dwadzieścia. Wybijane były w srebrze próby dziewięćset dwadzieścia pięć. Ich średnica wynosi aż trzydzieści osiem milimetrów, a ważą ponad dwa razy więcej niż te opisywane wcześniej, bo aż dwadzieścia osiem gramów. Do wykonania monety znowu stosowane były stemple lustrzane. Rant dwojakiego rodzaju – gładki bądź ząbkowany. Nie zabrakło również wersji tego numizmatu wykonanego ze srebra oksydowanego. Ta była wykonywana za pomocą zwykłego stempla. Oczywiście wykonana w dwóch wersjach – z rantem gładkim i ząbkowanym.
Na tym przykładzie doskonale widać różnorodność emitowanych dukatów lokalnych. Łatwo wytłumaczyć na ich przykładzie dlaczego są one taką gratką dla wielu kolekcjonerów. Niejedna osoba marzy o tym, żeby nabyć niektóre rzadkie okazy. Jednak nie jest to takie łatwe, jak by się mogło wydawać.
-
Spędzanie czasu na kolekcjonowaniu monet.
Zajmowanie się numizmatyką może okazać się niezwykle pasjonującym sposobem spędzania czasu. Jest wiele osób, którzy numizmatyce zatracili się na zawsze. Posiadają wielkie kolekcje starych monet i to właśnie one napędzają ich życie. Ale to nie wszystko. Trzeba też zaznaczyć, że jeżeli pragniemy cieszyć się naszą nową lub poszerzającą się kolekcją, musimy odpowiednio o nią zadbać. Ponieważ tak jak to z każdą rzeczą bywa, niezadbane przedmioty a w tym przypadku różnego rodzaju metale po prostu czarnieją. W tym miejscu należałoby wspomnieć o kardynalnym błędzie jaki popełnia wielu początkujących numizmatyków. Mianowicie samodzielne czyszczenie i konserwacja posiadanych kolekcji. Jedynie doświadczeni kolekcjonerzy potrafią tego dokonać bez szkody dla swoich zbiorów. Nie wystarczy zwykła szmatka i do pracy. Przede wszystkim trzeba wiedzieć w jaki sposób czyście monety różnego typu. Nieumiejętne postępowanie z monetami i banknotami prowadzi do ich nieodwracalnego zniszczenia oraz utraty wszelkiej wartości, zarówno kolekcjonerskiej jak i estetycznej. Trzeba wziąć pod uwagę nie tylko czynniki zewnętrzne ale właśnie te czynniki, którymi my osobiście działamy na nie. Aby uniknąć wpływu niekorzystnych czynników zewnętrznych i ograniczyć potrzebę czyszczenia i konserwacji, należy swoje okazy odpowiednio przechowywać. Do tego celu służy szereg akcesoriów numizmatycznych. Każdy profesjonalny numizmatyk powinien posiadać odpowiedni sprzęt, który zapewni dobry stan jego kolekcji. Na swoje potrzeby możemy wykorzystać różnego rodzaju i wielkości klasery, albumy, palety, walizki, kufry, kasety, koperty ochronne. Mogą być uniwersalne lub dostosowane do konkretnej kolekcji. Bardzo często, jeżeli kupimy jakaś znaną kolekcję możemy również nabyć do niej odpowiednie akcesoria, specjalnie zrobione pod tę kolekcję. Wiele osób wykorzystuje swoje kolekcje również do celu ozdabiania swojego mieszkania. Będą one piękną ozdobą jak i dumą. Każdy numizmatyk ma takie kolejce, które lubi pokazywać,a również posiada takie, którymi lubi się pochwalić. -
Polski rok obrzędowy
W 2001 roku Narodowy Bank Polski zaprezentował kolekcję numizmatyczną „Polski rok obrzędowy” której celem było przedstawienie niepowtarzalnej polskiej tradycji i zwyczajów. Od początku emisji serii ukazało się osiem monet przedstawiających cztery zwyczaje i obrzędy. Ukazywały się następujące serie: Noc Świętojańska, 2006 r.; Dożynki, 2004 r.; Śmigus-Dyngus, 2003 r.; Kolędnicy, 2001 r. Noc świętojańska jest najkrótszą nocą w ciągu roku. Wypada na noc z 23 na 24 czerwca. Tradycyjnie nazywana jest także nocą palinocką lub sobótką. Święto przypadające w przeddzień święta Jana Chrzciciela od wieków było łączeniem tradycji pogańskiej z religią katolicką. Ta noc przez wielu była uznawana jako magiczna. Wierzono, że właśnie wtedy dzieją się liczne cuda. Wszyscy poszukiwali kwiatu paproci, o którym legenda mówiła, że ma niezwykłą moc. Ogromną wartość przywiązywano także do wody. Powszechny był zwyczaj kąpieli, a także puszczania wianków na wodę przez wszystkie panny. Kolejnym zwyczajem uwiecznionym na numizmatach wydawanych przez NBP były dożynki. Jest to święto plonów obchodzone po zakończeniu żniw. Od wieków obchodzone było przez Słowian. Z czasem wprowadzane było przez właścicieli majątków ziemskich, a także bogatych gospodarzy i samorządy wiejskie. W 2003 roku na numizmatach z tej serii przedstawiono zwyczaj Śmigus-dyngus – zwany także lanym poniedziałkiem. Zwyczaj obchodzony w Poniedziałek wielkanocny, zgodnie z którym chłopcy polewają dziewczęta wodą. We współczesnej tradycji wszyscy, którzy obchodzą to święto polewają się bez żadnych ograniczeń. Wywodzi się on z dwóch starych obrzędów: śmigusa i dyngusa. W kulturze słowińskiej Śmigus polegał na biciu się gałązkami wierzby po nogach i wzajemnym oblewaniu się wodą, co miało symbolizować oczyszczenie z brudu i chorób, a w późniejszych wiekach z grzechu. Pierwszym zwyczajem umieszczonym na tej kolekcji numizmatycznej był zwyczaj kolędowania. Przedstawieni zostali kolędnicy w tradycyjnych przebraniach. Zwyczaj ten występuje w okolicach Bożego Narodzenia. Kolędnicy chodzili od domu do domu, życząc mieszkańcom pomyślności w Nowym Roku. -
Kasetki, klasery, szkatułki, etui…
Numizmatyka, to niezwykle wciągające hobby dla szerokiej populacji. Każdy hobbysta, który niczym niezrażony pogłębia swoją pasję stara się być jak najbardziej profesjonalny w tym, czemu poświęca swój czas i energię. A Czemu poświęca swój czas i energię numizmatyk? Otóż pochłania go pasja kolekcjonowania monet, banknotów i innych znaków pieniężnych. Ale kolekcjonowanie nie może istnieć niejako samoistnie. Potrzebuje do tego odpowiedniej przestrzeni, dobranych akcesoriów, zaplecza. Bez tego cała kolekcja, często niezwykle cenna może ulec zniszczeniu, utracie wartości. Dlatego też nie wolno bagatelizować spraw dotyczących przechowywania swojej kolekcji, abyśmy mogli cieszyć się nią jak najdłużej i bez obaw. To swoiste poczucie bezpieczeństwa pomoże zapewnić numizmatykowi szereg akcesoriów stworzonych właśnie na jego potrzeby. Rynek obfituje w oferty klaserów, kaset, szkatułek, etui, które mogą stać się nieodłącznym elementem, tłem dla naszej kolekcji. Poszczególne jej elementy grupujemy i katalogujemy według ustalonych przez nas kryteriów, lub ogólnie przyjętych. Znając te kryteria, możemy dobrać jak najlepsze przedmioty do przechowywania. Jest to ważne nie tylko ze względu na estetykę. Istotne jest, aby przechowywać swoją kolekcję bez narażania jej całej, lub poszczególnych elementów na uszkodzenie. Bardo praktyczne i często wykorzystywane okazują się kasety. W szerokiej gamie tych produktów możemy znaleźć coś dostosowanego do naszych potrzeb. Możemy znaleźć np. kasety na 6 do 54 monet, kasety na monety w kapslach lub nie. Mogą posiadać otwory okrągłe, kwadratowe, lub w ogóle bez podziału, jak również kilka rodzajów „podziałek”. Ciekawą alternatywą są również kasety do samodzielnej konfiguracji. Posiadają one przykładowo stały podział na wzdłużne przegrody i możliwość dowolnego ułożenia poprzecznych podziałów. Mogą one być wykonane z różnych materiałów oraz różnych kolorów. Każdy numizmatyk może znaleźć coś dla siebie, coś co pasuje do jego upodobań. Zaspokajając swoje potrzeby estetyczne, jednoczeń dba o swoją kolekcję dzięki czemu będzie mógł długo cieszyć się jej pięknem.
